Nie mamy czasu wychowywać?

SERIA: Świadome rodzicielstwo

Część II — Dlaczego tak łatwo odbieramy dzieciom okazję do dojrzewania?

Artykuł 8: Nie mamy czasu wychowywać?

Szkoła, praca, zajęcia dodatkowe, dojazdy, zakupy, obowiązki domowe… Współczesne życie rodzinne potrafi przypominać niekończący się wyścig z czasem. Każdy dzień ma swój plan, kolejne zadania do wykonania i sprawy, których nie można odłożyć na później. Kiedy wreszcie wieczorem wszyscy znajdą się w domu, często brakuje już sił na cokolwiek więcej.

A przecież chcielibyśmy dobrze wychować nasze dzieci. Rozmawiać z nimi, przekazywać im wartości, uczyć samodzielności, pokazywać, jak radzić sobie w codziennym życiu. Tylko kiedy znaleźć na to czas? Czy mamy dopisywać do i tak przepełnionego kalendarza kolejne zadania wychowawcze?

Myślę, że nie tędy droga.

Czasem szukamy specjalnych okazji, żeby czegoś nauczyć dzieci. Planujemy rozmowy, wyznaczamy czas na wspólne aktywności, zastanawiamy się, jakie umiejętności powinny zdobyć – zwykle w tym celu rozważając dodatkowe zajęcia pozalekcyjne. Tymczasem wiele okazji do wychowania mamy dosłownie na wyciągnięcie ręki. Są wpisane w naszą codzienność – tylko nie zawsze potrafimy je dostrzec...

Przygotowanie obiadu może być okazją do nauki gotowania, planowania posiłków i zakupów oraz gospodarowania produktami. Zakupy uczą porównywania cen, podejmowania decyzji i odróżniania potrzeb od zachcianek. Praca w ogrodzie, opieka nad zwierzętami, porządkowanie domu czy przygotowanie rodzinnego wyjazdu to kolejne sytuacje, w których dziecko może zdobywać kompetencje i umiejętności potrzebne w dorosłym życiu.

Nie chodzi jednak wyłącznie o praktyczne czynności. Wspólna droga samochodem może stać się przestrzenią do rozmowy o tym, co ważne. Przygotowywanie posiłku daje okazję do nauki wykorzystywania wszystkich zakupionych produktów, wykorzystania resztek, a także do rozmowy o wdzięczności i trosce o innych. Codzienne problemy pozwalają pokazywać, jak szukać rozwiązań, przyznawać się do błędów i brać odpowiedzialność za swoje decyzje.

To jedna z ważnych wskazówek dotyczących wychowania, które znajdujemy w Piśmie Świętym. Właśnie w taki sposób Izraelici mieli uczyć dzieci przestrzegania Bożych przykazań:

Nauka podczas codziennych czynności: gdy siedzimy w domu, idziemy drogą, kładziemy się spać i wstajemy, to piękny obraz wychowania, które nie ogranicza się do wyznaczonej godziny ani specjalnej lekcji. Wiara, wartości i sposób patrzenia na świat są przekazywane naturalnie przez to, jak żyjemy na co dzień i wynikające z tego, co mamy w swoim sercu. 

Oczywiście, nie każda chwila musi być lekcją, a dziecko nie powinno mieć poczucia, że każda wspólna czynność wiąże się z kolejnym wymaganiem. Każde dziecko potrzebuje również swobodnej zabawy, odpoczynku i czasu, w którym po prostu może być dzieckiem. Nie chodzi o to, żeby zamienić całe życie rodzinne w program edukacyjny. Jest jednak ogromna różnica między tym, że obowiązki są również częścią dzieciństwa, a tym, że stają się jego wyłączną treścią. Chodzi raczej o to, żebyśmy nie przeoczyli okazji, które naturalnie pojawiają się w naszej codzienności.

Może więc zamiast zastanawiać się, skąd wziąć dodatkowy czas na wychowanie, lub traktować je jako dodatkowy ciężar, który trzeba upchnąć w codziennym grafiku, warto przyjrzeć się temu, co już robimy. Każda rodzina ma przecież swoje codzienne zajęcia, obowiązki i rytuały. Wiele z nich można wykonywać razem z dziećmi, stopniowo wprowadzając je w kolejne obszary życia. Nie musimy wszystkiego robić od razu ani oczekiwać, że dziecko od pierwszej próby będzie samodzielne. Wystarczy zacząć i konsekwentnie wracać do wspólnych działań.

Dlatego dziś proponuję Ci proste ćwiczenie: usiądźmy na chwilę i zróbmy listę rzeczy, które moglibyśmy robić razem z dzieckiem. Uwzględnijmy zarówno codzienne obowiązki, jak i sprawy, które wymagają planowania, podejmowania decyzji czy troski o innych. Następnie uporządkujmy je według ważności i potrzeb dziecka, biorąc pod uwagę jego wiek i umiejętności. Niech ta lista będzie naszym planem na najbliższe miesiące. Co jakiś czas możemy wprowadzać kolejną czynność, dając dziecku okazję do nauki i stopniowego przejmowania odpowiedzialności.

Nie musimy mieć więcej czasu, żeby świadomie wychowywać – potrzebujemy nauczyć się lepiej wykorzystywać ten, który już mamy.

Zróbmy listę codziennych czynności, w których możemy stopniowo wprowadzać dzieci w prawdziwe życie, uporządkujmy je według ważności i wybierzmy pierwszą, od której zaczniemy. Od której zaczniesz już dziś?

Wychowujmy świadomie — nie tylko ze względu na dziś, ale na całe życie.